ویژگی های فرهنگی مازندران -1
(زبان مازندرانی: نِئرو بَخونی ئی)
نوروز خوانان معمولا" پانزده روز قبل از
فرا رسیدن عید نوروز به داخل روستاها میآیند و با خواندن اشعار در مدح امامان
ترانههای محلی، طلیعه سال نو را به آنان مژده میدهند. نوروز خوانان چند نفر هستند
که یک نفر اشعار را میخواند، یک نفر ساز میزند، نفر دیگر که به آن کوله کش
(بارکش) میگویند به در خانههای مردم میرود و میخواند:
باد بِهارون
بِیَمو / نِئروز سِلطون بِیَمو
مژده هادین دوستان رِ / گل بیَمو گلستون
رِ
بهار آمد بهار آمد خِش آمد / علی با ذولفقار آمد، خوش آمد
نِئروزتان
نِئروز دیگر / شِه ما رِ سال نِئ بووئه مِوارِک
صاحب خانه نیز با دادن پول،
شیرینی، گردو، تخم مرغ و نخود، و کشمش از آنان پذیرایی میکند .
چهارشنبه سوری
[ویرایش]
(زبان مازندرانی: پدرام سروش)
از مراسم به جامانده در
سرزمینهای آریایی (ایران و مازندران)، چهارشنبه سوری است که در پایان چهارشنبه هر
سال برگزار میشود. صبح روز چهارشنبه آش هفت ترشی، درست میکنند. آشی که هفت نوع
ترشی مانند آب نارنج، آب لیمو، آب انار، سرکه، گوجه سبز، و آب ازگیل در آن میریزند
و بعد از آماده شدن بین همسایهها پخش میکنند غروب روز میخوانند با آرزوی شادی و
خوشی برای خود و خانواده خود از روی آتش میپرند. آنها میخوانند : چهارشنبه سوری
کمی پارسال دسوری کمی، امسال دسوری کمی روستاي گرجي محله را ميتوان مهد موسيقي شرق
مازندران دانست .دو استاد بزرگ -محمد رضا اسحاقي و محمد الياسي از اخرين باز
ماندهاي نوروزخوانان ميباشند[نیازمند منبع]
عید نوروز [ویرایش]
(زبان
مازندرانی: نِئرو رِ عِید)
هنگام تحویل سال افراد خانواده دور سفره هفت سین
که با ظرافت و سلیقه خانم خانه چیده شده مینشینند و در حالیکه پدر خانواده دعای
تحویل میخواند منتظر سال نو میشوند. در گذشته که امکانات ارتباطی مانند رادیو و
تلویزیون نبود با تیراندازی یا گفتن اذان سال جدید را به همه اعلام میداشتند. بعد
از این که سال نو شد کسی که به عنوان مادرمه انتخاب شده با مجمعی که در ان قرآن،
آیینه، اب، سبزه و شاخههای سبز جوان قرار دارد وارد خانه میشود چهارگوشه اتاقها
را آب میپاشد قرآن را کنار سفره هفت سین میگذارد و شاخههای سبز (درخت آلوچه) را
به این نیت که سال سرسبز و خوش و خرمی برای خانواده باشد، جلوی در اتاق آویزان یا
روی طاقچه اتاق میگذارد. دراین روز مادر خانه، غذای عید، سبزی پلو با مرغ یا گوشت
درست میکند. علاوه بر آن غذایی به عنوان خیرات برای اموات میپزند و بین مردم پخش
میکنند. در غروب شب اول سال به این اعتقاد که چراغ خانه آنها همیشه روشن و نورانی
باشد، به سر در خانهها شمع یا شعله آتش آویزان میکنند.
جشن نوروز ماه
[ویرایش]
(زبان مازندرانی: نِئرو ما شو)
مردم مازندران در اواسط
مرداد ماه خورشیدی (مِرما گاهشمار مازندرانی) جشنی به نام نوروز ماه دارند وقتی که
اولین محصول برنج زودرس رسید بعد از جمع آوری و درو با همان برنج غذا درست میکنند
و درخارج از روستا جشن پایان کار میگیرند. این مراسم دست مانند سیزده به در است و
اعتقاد دارند که این روز را حتما" باید بیرون از روستا به سر برد در واقع این جشن
یک نوع سپاسگزاری به درگاه خداوند است.
مراسم سیزدهم تیرماه
[ویرایش]
(زبان مازندرانی: تِرما سِزدِ شو)
از دیگر مراسم سنتی و
رسمی مازندران تیرماه سیزده است که در اواسط آبان هر سال برگزار میشود. البته
روایات مختلف در مورد تیرماه سیزده وجود دارد. میگویند که شب تولد امام علی است.
میگویند پیروزی کاوه بر ضحاک و آرش کمانگیر و جشن مهرگان است. در این شب همه
خانواده کنار هم جمع میشوند و تا پاسی از شب به خوردن تنقلات و گوش دادن به قصه و
افسانههای بزرگ ترها سپری میکنند جوانان هم با در دست داشتن ترکهای بلند که
کیسهای به انتهای آن بسته شده است. همراه کودکان به در خانهها رفته و با سر و صدا
و کوبیدن چوب به درخانهها و لال بازی از صاحب خانه تقاضای هدیه میکنند به آنها
پول، میوه، شیرینی داده میشود.هنگامی که لال به همراه گروه خود در کوچهها شروع به
حرکت میکند این اشعار را میخواند: لال بیمو، لال بیمو، پارسال و پیرار بیمو، چل
بزن دیگه بزن، لال انه لالک انه، پیسه گنده خوانه، سالو ما ارزون نوه، لال مار رسوا
نو، لال انه لالک انه، پاربورده امسال انه، لال آمده، لال آمده، پارسال و امسال
امده، چرخ نخ ریسی را حرکت بده، به دیگ بزرم، لال آید، لال کوچک میآید، کسی که
شیرینی پیس کنده میخواهد میآید، سال و ماه ارزان نمیشود، لال بزرگ رسوا نمیشود،
لال میآید، لال کوچک میآید، پارسال رفته امسال میآید.
آرش کمانگیر
[ویرایش]
در برخی دیگر از نقاط مازندران نیز آن را منسوب به پرتاب تیر آرش
از دماوند به سوی ملک توران که موجب پایان بخشیدن به جنگهای چند ساله ایران و
توران گردید میدانند و آن را در 12 تا 15 ماه تیر ( بسته به اعتقادات محلی ) و
همین طور بنابر تقویم مازندرانی یا تقویم خورشیدی جشن میگیرند، شایان ذکر است که
تیرما سیزده شو بسیار پابرجاست و از اهمیت ویژهای برخوردار است و هرگز فراموش شدنی
نیست هرچند در مورد آن اختلافات زیادی وجود دارد.
آیین سنتی ۲۶ عید ماه
[ویرایش]
آیین ویژه سنتی ۲۶ عید ماه طبری هر سال در تاریخ ۲۸ تیرماه شمسی در
بیشتر روستاهای استان برگزار میشود. در روستای امامزاده حسن سوادکوه این مراسم با
آداب خاصی انجام میشود این رسم به جشن مردگان نیز معروف است. بر اساس سنت رایج و
باورهای مردم در زمانهای قدیم فریدون پادشاه پیشدادی به خونخواهی پدرش جمشید شاه
ضحاک پادشاه را در سرزمین مازندران و در دماوند کوه به بند میکشد، مردم خبر این
پیروزی را در شب با آتش زدن بوتهها به یکدیگر اطلاع میدهند. و فردای آن روز با
برپایی جشن و مسابقه کشتی این پیروزی را گرامی میدارند. امروزه نیز اهالی روستاهای
اطراف همگی به امامزاده حسن میآیند و علاوه بر خیرات کردن برای اموات خود و روشن
کردن شمع روی مزارها، تماشاگر مسابقه کشتی سنتی لوچر میشوند. در این روز کشتی
گیران سوادکوه در این محوطه گرد میآیند و به مصاف هم میروند.در مناطق جلگهای جشن
مردگان در آرامگاهها برگزار میشود. ادامه دارد.....
با تشکر از اقای ستاری
