بلده نور

در ايران باستان در هر ماه جشني به مناسبت هم نام شدن روز و ماه برگزاري مي كردند كه سبب شادابي روان و رفع خستگي كارهاي روزانه و ماهانه ي مردم مي شد متأسفانه گروهي از اين سنّت هاي گرانمند به علت دگرگوني هاي اجتماعي ، سياسي ، فرهنگي و.... سخت در بوته ي فراموشي قرار گرفته است ولي با همه ي ضربات و صدماتي كه بر پيكر اين جشن ها وارد شده گاه در آسمان فرهنگ و ادب ما برخي از آنها سو سو مي زند و تاريك خانه ي روان راجلا مي دهد يكي از اين جشن هاي شادي آفرين كه هر ساله با ترتيب ويژه اي در اكثر نقاط ايران به ويژه تبرستان اجرا مي شد جشن (تيرگان) به نام تير ماه سيزدِه شو منسوب است .                                                                                                                                                                 

در کتاب آئین ها و جشن های کهن در ایران امروز نوشته محمود روح الامینی چنین می نویسد . نشانه های برگزاری جشن تیرگان از قرن ششم به بعد در سند های تاریخی اندک است . در روزگار ما فقط در شهرهای مازندران مراسم تیر ما سیزده شو بر جای مانده است.تیر ما در تقویم مازندرانی (مانند تقویم فرس قدیم) مصادف با آبانماه در تقویم جلالی (تقویم امروز ایران ) است.محاسبه فصل ها, فعالیت های کشاورزی وجشن های کهن بر پایه تقویم محلی مازندرانی تا یک نسل پیش رایج بود.(لازم به ذکر است هنوز هم در بعضی از روستاهای مازندران بر مبنای تقویم مازندرانی محاسبات انجام میگردد)        

درکتاب واژه نامه طبری ـ‌تالیف دکتر صادق کیا در باره محاسبه ماه های سال بر پایه گاه شماری فرس قدیم درمازندران (طبرستان )چنین آمده است .اکنون نوروز آنان (مازندرانی ها)در نیمه دوم اونه ما (آبان ماه)وتیر ماه آنان در پاییز است وجشن تیرگان را در پاییز می گیرند .

این جشن در روز سیزدهم آبان ماه هر ساله بر گزار و به (تیرما سیزده شو) معروف است .در منطقه بلده نور این جشن اینگونه برگزار میگردد: خانواده ها با تهیه خورا کی هایی که شامل هاویشت(گندم تفت داده)،گردو،هسته ی شیرین،ومیوه های فصل می باشد به استقبال این جشن میروند.غروب روز دوازدهم ابان ،کودکان با در دست داشتن دستمال وکیسه مخصوص در گروه های مختلف که از قبل مشخص شده اند به منازل بستگان وهمسایه های خود می روند.سرگروه، که از قبل مشخص شده دستمال ها را به صاحب خانه می دهد وهمراهانش با سر دادن آواز"دستمال زنی شو هسه ،امشو ،فردا شو هسه"صاحب خانه را فرامی خوانند.صاحب خانه نیز به اندازه دلخواه سهم هر یک را در دستمال مخصوص گذاشته وبه سرگروه تحویل می دهدمدت زمان این کار ورفتن به خانه های متعدد،بستگی به انرژی کودکان ونداشتن ترس ازتاریکی شب دارد وسه الی چهارساعت بیشتر طول نمیکشد.از حایشه های این مراسم اینکه در بعضی ازمواقع راهزنان که سنشان کمی بیشتر از این کودکان میباشد کمین کرده وگروه را شبیخون میزنند ومقداری از خوراک ها را دستبرد میزنند که البته این عمل به ندرت اتفاق می افتد .در ساعات پایانی شب نیز "دستمال زن" حاصل زحمات خودرا در سینی گذاشته وبه خانواده خود نشان می دهد که تا سه چهار روز بعد از جشن این خوراکی ها درمنزل مورد استفاده قرار میگیرد.

 همچنین خانواده هایی که پسر یا دختر شان با هم نامزد شدن در این روز به رسم یاد بود خلعتی شامل پارچه ،لیاس وخوراکی هایی شامل ماهی وسبزی .غیره برای همدیگرهدیه میبرند.

می دانیم که همه پدیده ها ,نهادها , آیین ها , جشن ها وهمه زمینه های دیگر فرهنگی،با گذشت سده ها وهزار ها,دگرگون می شود ,تحول می یابد با زمان ومکان هماهنگ می شود وبه گونه ای دیگر جلوه می کند . در این زمان چگونگی برگزاری این جشن و اینگونه جشن ها بستگی به همت شما اهل فرهنگ وهنر این می باشد.امید است اینگونه جشن ها هر چه با شکوه تر بر گزار گردد.

منبع:سایت پارپیرار